خانه تبعیض جنسیتی حق تابعیت و انتقال تابعیت، حق هر انسان
حق تابعیت و انتقال تابعیت، حق هر انسان

حق تابعیت و انتقال تابعیت، حق هر انسان

0

گردآوری: مرمر مشفقی

 

در تازه ترین گزارشی که سازمان حقوق بشری “برابری، اکنون” (Equality now) ارائه داده است بیش از پنجاه کشور جهان از جمله ایران کماکان قوانین تبعیضآمیزی نسبت به ملیت و اهدای ملیت از سمت مادر و زوجه دارند.
همراه با انتشار این گزارش در روز جمعه پانزده جولای سازمان حقوق بشری مدافع زنان کمپینی با هشتگ‪#‎UNSEXYLAWS‬ راه انداخته که به قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان در کشورهای مختلف اعتراض شود.

در این گزارش ۱۰۵ صفحه‌ای به اثرات منفی عدم انتقال تابعیت مادر/همسر بر فرزندان/همسر اشاره شده است:

– فقدان ملیت (فرزندان و در برخی موارد همسر)
– هراس از اخراج فرزندان یا همسر از کشوری که زن تابعیت آن را دارد.
– آسیب‌پذیری بیشتر برای فرزند دختر مانند ازدواج زودهنگام یا اجباری.
– افزایش آسیب‌پذیری برای زنان در ازدواج‌های آسیببار.
– مشکلات برای زنان برای گرفتن حق حضانت کودکان یا درخواست جدایی از همسر.
– کمبود دسترسی به مراکز آموزش دولتی برای فرزندان.
– فقدان دسترسی (فرزندان/همسر) به امکانات درمانی عمومی و بیمه تامین اجتماعی.
– فقدان دسترسی (فرزندان/همسر) به خدمات اجتماعی.
– ناتوانی (فرزندان/همسر) از ثبت املاک شخصی
– محدودیت آزادی حرکت، خروج از کشور) معمولا برای زنان)
– محدودیت دسترسی (فرزندان/همسر) به فرصتهای شغلی و تحصیلی.
– تروما و افسردگی

در این گزارش همچنین به اثرات منفی عدم پذیرش تابعیت دوم توسط کشور اول نسبت به زنان اشاره شده:

– در کشورهایی که قانون اعلام میکند زنانی که تابعیت همسرانشان را گرفتهاند، آن تابعیت با جدایی و مرگ همسر از بین میرود. چنین قانونی مشکلات فراوانی را برای زن فراهم میکند از جمله عدم دسترسی او به امکانات اجتماعی پس از سلب تابعیت و یا حقوق قانونیاش بر فرزندان اگر آنها تابعیت پدر را داشته باشند. ( برای مثال ماده ۹۸۶ قانون تابعیت جمهوری اسلامی ایران)
– حتی اگر زنی موفق به بازگشت به تابعیت اولیه خود شود به دلیل تاخیر در انجام پروسه با مشکلات بسیاری روبهرو خواهد شد به علاوه اضطراب و تنگدستی.
– گاهی اوقات مادر، تنها زمانی میتواند به فرزندان متولد شده در کشور دیگر تابعیتش را منتقل کند که فرزند از تابعیت دیگر در سن قانونیاش چشمپوشی کند. در حالیکه چنین قانونی به صورت نوشته شده برای مردان نیست.

این سازمان از دولتها میخواهد که قوانینشان را بازبینی و اصلاح نمایند و اجازه دهند همه انسانها حقوق برابر در انتقال حق تابعیت داشته باشند تا به این وسیله بتوانند از حقوق شهروندی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که ملیت دارای آن است بهرهمند گردند. دولتها باید با همکاری هم در حذف قوانین تبعیض‌آمیز جنسیتی کوشش نمایند که به موجب آن افراد بیتابعیت کمتر و عوارض منفی دیگر نیز کمتر شود.

سازمان “برابری، اکنون” سالهاست که برای حذف قوانین تبعیض‌آمیز گزارش تهیه میکند و به دولتها مشاوره میدهد. در همین راستا به موفقیتهایی هم رسیده و بسیاری از کشورها طی بیست سال اخیر، بعد از طرح کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان، قوانین تبعیضآمیز خود را حذف یا اصلاح نموده‌اند اما کشورهای بسیاری هستند که هنوز قوانین تبعیض‌آمیز خود را دارند.

قوانین تبعیض آمیز تابعیت جمهوری اسلامی ایران

ماده ۹۷۶ (۲): کسانی که پدر آن‌ها ایرانی است اعم از اینکه در ایران یا در خارجه متولد شده باشند. ( مادر حق مشابه ندارد)
ماده ۹۷۶ (۶): هر زن تبعه خارجی که شوهر ایرانی اختیار کند. ( حق مشابه برای مرد خارجی با زن ایرانی وجود ندارد)
ماده ۹۸۶: زن غیر ایرانی که در نتیجه‌ ازدواج، ایرانی می‌شود می‌تواند بعد از طلاق یا فوت شوهر ایرانی به تابعیت اول خود رجوع نماید مشروط بر اینکه وزارت امور خارجه را کتبا مطلع کند ولی هر زن شوهر مرده که از شوهر سابق خود اولاد دارد نمی‌تواند مادام که اولاد او به سن هجده سال تمام نرسیده از این حق استفاده کند و در هر حال زنی که مطابق این ماده تبعه‌ خارجه می‌شود حق داشتن اموال غیرمنقوله نخواهد داشت مگر در حدودی که این حق به اتباع خارجه داده شده باشد و هر گاه دارای اموال غیر منقول بیش از آنچه که برای اتباع خارجه داشتن آن جایز است بوده یا بعدا ًبه ارث، اموال غیر منقولی بیش از حد آن به او برسد باید در ظرف یک سال از تاریخ خروج از تابعیت ایران یا داراشدن ملک در مورد ارث مقدار مازاد را به نحوی از انحا به اتباع ایران منتقل کند والا اموال مزبور با نظارت مدعی‌العموم محل، به فروش رسیده پس از وضع مخارج فروش، قیمت به آن‌ها داده خواهد شد.
ماده ۹۸۰: کسانی که به امور عام‌المنفعه‌ ایران خدمت یا مساعدت شایانی کرده باشند و همچنین اشخاصی که دارای عیال ایرانی هستند و از او اولاد دارند و یا دارای مقامات عالی علمی و متخصص در امور عام‌المنفعه می‌باشند و تقاضای ورود به تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران را مینمایند در صورتیکه دولت ورود آن‌ها را به تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران صلاح بداند بدون رعایت شرط اقامت ممکن است با تصویب هیأت وزیران به تابعیت ایران قبول شوند.
ماده ۹۸۷: زن ایرانی که با تبعه‌ خارجه مزاوجت می‌نماید به تابعیت ایرانی خود باقی خواهد ماند مگر این که مطابق قانون مملکت زوج، تابعیت شوهر به واسطه‌ وقوع عقد ازدواج به زوجه تحمیل شود ولی در هر صورت بعد از وفات شوهر و یا تفریق، به صرف تقدیم درخواست به وزارت امور خارجه به انضمام ورقه‌ تصدیق فوت شوهر و یا سند تفریق، تابعیت اصلیه زن با جمیع حقوق و امتیازات راجعه به آن مجدداً به او تعلق خواهد گرفت.

تبصره ۱: هر گاه قانون تابعیت مملکت زوج، زن را بین حفظ تابعیت اصلی و تابعیت زوج مخیر بگذارد در این مورد زن ایرانی که بخواهد تابعیت مملکت زوج را دارا شود و علل موجهی هم برای تقاضای خود در دست داشته باشد به شرط تقدیم تقاضانامه‌ کتبی به وزارت امور خارجه ممکن است با تقاضای او موافقت گردد.

تبصره ۲: زن‌های ایرانی که بر اثر ازدواج تابعیت خارجی را تحصیل می‌کنند حق داشتن اموال غیرمنقول را در صورتیکه موجب سلطه‌ خارجی گردد ندارند. تشخیص این امر با کمیسیونی متشکل از نمایندگان وزارتخانه‌های امور خارجه، کشور و اطلاعات است.

منابع: گزارش سازمان برابری، اکنون
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

نظر خود را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *